Rak jelita grubego główną przyczyną zgonów na nowotwory u osób poniżej 50 roku życia
Badania opublikowane w Journal of the American Medical Association przez American Cancer Society pokazują, że rak jelita grubego stał się najczęstszą przyczyną zgonów na nowotwory u dorosłych poniżej 50 roku życia w USA, wyprzedzając raka piersi, płuc, mózgu i białaczkę. Mimo ogólnego spadku śmiertelności z powodu nowotworów w tej grupie wiekowej (44% mniej między 1990 a 2023), liczba zgonów z powodu raka jelita grubego rośnie o 1,1% rocznie od 2005 roku, a aż 75% przypadków wykrywanych jest w zaawansowanym stadium. Prognozuje się, że zachorowalność wzrośnie o 90% do 2030 roku w grupie 20-39 lat. Wyniki sugerują konieczność wcześniejszego przesiewu, podnoszenia świadomości, a także badań nad przyczynami rosnącej liczby przypadków u osób urodzonych od 1950 roku.
theguardian.com
Śmierć współmałżonka zwiększa ryzyko demencji i przedwczesnej śmierci u mężczyzn – badania japońskie
Badanie przeprowadzone przez Boston University School of Public Health i Chiba University wykazało, że starci współmałżonka u japońskich mężczyzn powyżej 65 roku życia znacząco zwiększa ryzyko demencji, zgonu, pogorszenia funkcji poznawczych i fizycznych, depresji oraz utraty wsparcia społecznego. Wśród kobiet efekt był znacznie mniejszy – po krótkotrwałym spadku zadowolenia, większość wdów z czasem deklarowała wzrost satysfakcji z życia. Wyniki uzyskano na podstawie analizy 37 wskaźników zdrowotnych u prawie 26 tys. osób, z czego 1076 doświadczyło straty współmałżonka. Naukowcy wskazują, że mężczyźni częściej polegają na partnerkach w zakresie wsparcia emocjonalnego i praktycznego, natomiast kobiety często odczuwają ulgę po zakończeniu roli opiekunki. Badanie sugeruje potrzebę szybkich, skierowanych do mężczyzn interwencji społecznych.
bu.edu
Najskuteczniejsza metoda odchudzania: umiarkowany marsz i dieta roślinna
W badaniu z udziałem 44 kobiet z nadwagą lub otyłością przez 8 tygodni uczestniczki losowo przydzielono do intensywności marszu – niskiej, umiarkowanej lub wysokiej – i stosowania diety bazującej na produktach roślinnych. Wszystkie grupy schudły, jednak największą redukcję masy ciała, tkanki tłuszczowej (−26%) oraz procentu tłuszczu w organizmie (−17%) zaobserwowano przy umiarkowanym marszu. Ta metoda lepiej chroniła również masę mięśniową. Wskazuje to na skuteczność „metabolitycznego marszu” – czyli marszu, podczas którego około 2/3 spalanej energii pochodzi z tłuszczu, a 1/3 z węglowodanów – jako praktycznej strategii walki z otyłością dostępnej dla osób wcześniej nieaktywnych.
pmc.ncbi.nlm.nih.gov
Stosowanie wyłącznie medycyny alternatywnej w raku piersi zwiększa ryzyko zgonu prawie czterokrotnie
Według danych z analizy ponad 2 milionów kobiet leczonych na raka piersi w latach 2011-2021, pacjentki korzystające wyłącznie z terapii komplementarnych i alternatywnych zamiast konwencjonalnego leczenia (chirurgia, chemio- lub radioterapia) miały 3,67 razy większe ryzyko zgonu. Przeżywalność 5-letnia wyniosła tylko 60,1% dla grupy CAM w porównaniu do 85,4% dla standardowego leczenia. Nawet połączenie CAM ze standardową terapią, bez jej porzucenia, podnosiło ryzyko zgonu (o 45%). Najgorsza prognoza dotyczyła kobiet odrzucających jakiekolwiek leczenie, gdzie wskaźnik ryzyka był podobny jak przy CAM-only. Wyniki podkreślają znaczenie leczenia opartego o dowody naukowe.
jamanetwork.com
Transport migrantów z Teksasu podniósł poparcie dla Donalda Trumpa w wyborach 2024
Badanie opisane przez PsyPost wykazało, że program przewozu autobusami migrantów z Teksasu do wybranych miast (realizowany przez gubernatora Grega Abbotta) podczas wyborów w 2024 roku znacząco zwiększył poparcie dla Donalda Trumpa. Przybycie migrantów wywołało wzrost obaw mieszkańców dotyczących przestępczości i imigracji, co skłoniło niezdecydowanych wyborców do poparcia Republikanów i zwiększyło frekwencję wśród konserwatywnych wyborców. Działania te wpłynęły na podniesienie wagi tematu imigracji w kampanii wyborczej.
psypost.org
Użytkownicy vape z marihuaną szybciej rozwijają zespół hiperemesis kanabinoidowej
Najnowsze badania wskazują, że osoby stosujące waporyzatory z marihuaną mogą wcześniej doświadczyć zespołu hiperemesis kanabinoidowej (CHS) – silnych nudności, wymiotów („scromiting”) i bólu brzucha – niż osoby palące tradycyjną marihuanę. Powodem jest wyższy poziom THC osiągany przez waporyzację, który intensyfikuje efekty i szybciej wywołuje objawy CHS. Używanie vape z marihuaną wiąże się również z większym ryzykiem działań ubocznych, jak wymioty czy problemy oddechowe, niż klasyczne palenie.
sfgate.com
Szczepienie nietoperzy przeciwko wściekliźnie za pomocą zainfekowanych komarów
Naukowcy stworzyli innowacyjną metodę immunizacji nietoperzy przeciwko wirusom wścieklizny i Nipah przy użyciu komarów, których ślina zawiera rekombinowany wirus szczepionkowy (rVSV). Komary „podają” szczepionkę poprzez ukąszenie lub zostają zjedzone przez nietoperze. W testach laboratoryjnych i terenowych u nietoperzy uzyskano silną odpowiedź immunologiczną, a metoda zapewniła 100% przeżywalności w przypadku wścieklizny. Podejście to ma potencjał zatrzymania rozprzestrzeniania się niebezpiecznych wirusów ze zwierząt na ludzi, lecz wymaga jeszcze zatwierdzenia i monitoringu przed wdrożeniem na większą skalę.
nature.com
Gorące metro: temperatura pod ziemią w Londynie przekroczyła 47°C
Systemy metra, szczególnie londyńskie, coraz bardziej się przegrzewają. W latach 2000-2010 temperatura gruntu wokół tuneli wzrosła z 14°C do 19–26°C. W trakcie fali upałów w Europie w 2006 roku tunele metra w Londynie osiągnęły aż 47°C, przewyższając tym samym najwyższą temperaturę powierzchni w mieście (40,2°C). Największym źródłem ciepła są pociągi, zwłaszcza hamowanie. Próby przeciwdziałania obejmują wentylację, chłodzenie wodą gruntową, specjalne panele oraz planowaną klimatyzację nowych pociągów – jednak wdrażanie tych rozwiązań jest trudne, zwłaszcza na głęboko położonych liniach.
eurekalert.org
Nowa metoda modyfikacji cząsteczek leków – przełomowy wynalazek naukowców z Cambridge
Naukowcy z Uniwersytetu Cambridge przypadkowo odkryli reakcję „anti-Friedel–Crafts”, która umożliwia precyzyjne zmiany w skomplikowanych cząsteczkach leków na późnym etapie produkcji – bez toksycznych substancji i metali ciężkich. Wystarczy lampa LED, aby rozpocząć reakcję tworzącą wiązania węgiel-węgiel w warunkach pokojowych. Metoda pozwala na szybkie tworzenie różnych wersji potencjalnych leków, zmniejsza odpady i zużycie energii, a także przyspiesza proces projektowania farmaceutyków. Technologia została przetestowana na cząsteczce lekopodobnej przy współpracy z AstraZeneca. Wyniki są wstępne, ale mogą skrócić czas opracowywania leków z miesięcy do dni.
eurekalert.org
AI generuje szkodliwe jadłospisy dla nastolatków – zbyt mało kalorii i węglowodanów
Badanie opublikowane 12 marca 2026 w Frontiers in Nutrition sprawdziło diety generowane przez pięć popularnych chatbotów AI dla fikcyjnych nastolatków z nadwagą. Kilkudniowe menu sugerowane przez AI miało średnio o 700 kalorii mniej niż plany ułożone przez dietetyków, z niedoborem węglowodanów i nadmierną ilością białka i tłuszczu. Takie diety mogą zaburzać rozwój, wzrost, dojrzewanie kości i mózgu, zwiększając ryzyko zaburzeń odżywiania. Eksperci zalecają unikanie porad AI bez konsultacji ze specjalistą.
sciencenews.org
Zmiany klimatu spowalniają obrót Ziemi – wydłużają dzień o 1,33 ms na wiek
Najnowsze badania wykazują, że w wyniku topnienia lodowców i czap polarnych masa Ziemi przesuwa się w stronę równika, co spowalnia jej obrót i wydłuża dzień o ok. 1,33 milisekundy na każde 100 lat – tempo nieobserwowane od 3,6 mln lat. Efekt ten może w przyszłości przewyższyć wpływ Księżyca na rotację Ziemi, jeśli emisje gazów cieplarnianych pozostaną wysokie. Mechanizm przypomina zwolnienie obrotu łyżwiarza, kiedy rozkłada ręce.
agupubs.onlinelibrary.wiley.com
Kwiaty w Kalifornii ewoluowały genetycznie w odpowiedzi na historyczną suszę
Naukowcy śledzili 55 populacji roślin scarlet monkeyflower w Kalifornii podczas rekordowej suszy 2012-2015. Populacje skurczyły się nawet o 90%, ale w ciągu 2-3 lat pojawiły się mutacje genetyczne pozwalające na wolniejszy wzrost i większą odporność na suszę – dzięki temu rośliny przetrwały i przekazały nowe cechy kolejnym generacjom. Jest to pierwszy potwierdzony przypadek szybkiej adaptacji genetycznej („ewolucyjnego ratunku”) w dzikiej populacji roślin, co daje nadzieję na adaptację gatunków do zmian klimatu.
cnn.com
Zanieczyszczenie powietrza i upały zwiększają ryzyko samobójstwa o prawie 50%
Analiza 7500 przypadków samobójstw wykazała, że na dniach z wysokim poziomem dwutlenku azotu (NO2) – pochodzącego z ruchu drogowego i elektrowni – i jednoczesnym upałem, ryzyko samobójstwa wzrastało niemal o połowę. Oba czynniki działają synergistycznie, silniej niż osobno. Wyniki sugerują, że polityka ograniczająca zanieczyszczenia może być skutecznym elementem zapobiegania samobójstwom w erze zmian klimatu.
sciencedirect.com
Ultra-przetworzona żywność pogarsza zdrowie kości i zwiększa ryzyko złamań biodra
Badania na ponad 10 tys. dorosłych w USA dowodzą, że osoby jedzące więcej ultra-przetworzonych produktów (dużo dodatków, cukrów, tłuszczów, soli) mają niższą gęstość mineralną kości w okolicy szyjki kości udowej oraz wyższe ryzyko osteoporozy (OR=1,789). Negatywny wpływ wiąże się m.in. z dodatkami fosforu, które zaburzają gospodarkę wapniowo-fosforanową i witaminę D, a także z calciurią wywoływaną przez nadmiar sodu. Częściowo temu ryzyku można przeciwdziałać poprzez aktywność fizyczną, zwłaszcza marsze i trening siłowy.
news.tulane.edu
Woda gazowana pomaga e-sportowcom utrzymać koncentrację dłużej niż zwykła
Badanie Uniwersytetu Tsukuba z udziałem 14 graczy e-sportowych wykazało, że napój gazowany (bez cukru) podczas 3-godzinnej rozgrywki w wirtualną piłkę nożną pozwalał utrzymać koncentrację, lepsze wyniki w zadaniach poznawczych i mniej zmęczenia subiektywnego niż zwykła woda. Zmniejszała się liczba fauli w grze, a tętno, poziom glukozy i kortyzolu nie różniły się między grupami. Wyniki są wstępne – testowano niewielką próbę, a efekt placebo nie był wykluczony.
sciencealert.com
Wyższe stężenie mleczanu we krwi może wydłużać życie osób z ALS
Naukowcy z Queensland i Shiga University wykazali, że wyższy poziom mleczanu we krwi (rodzaj 'paliwa' dla neuronów) przewiduje lepsze wyniki fizyczne i dłuższe przeżycie u osób z ALS (autem choroby neuronu ruchowego). Wśród 146 badanych osoby z niskim stężeniem mleczanu szybciej traciły wagę, choroba postępowała szybciej, a śmierć następowała wcześniej. Sugeruje to, że osoby z ALS z niskim poziomem mleczanu mogą odnieść korzyść z intensywnego wsparcia żywieniowego już na wczesnym etapie.
aibn.uq.edu.au
IVF nie zwiększa ryzyka ogólnego zachorowania na raka, choć rośnie zagrożenie niektórymi nowotworami
Australijskie badanie ponad 417 tys. kobiet wykazało, że leczenie niepłodności (w tym IVF) nie podnosi ogólnego ryzyka nowotworów złośliwych w porównaniu z kobietami bez takiej terapii. Niektóre nowotwory występują częściej – rak macicy (o 23–83%), jajnika (18–23%) i czerniak (7–15%) – ale inne, np. rak szyjki macicy i płuca, pojawiają się rzadziej. Wzrost bezwzględny liczby przypadków jest niewielki (3–7 dodatkowych przypadków na 100 tys. kobiet/rok), a ryzyko ogólne pozostaje niskie.
unsw.edu.au
Nowy, binarny klaster mózgowy steruje różnicami płci w zachowaniu u myszy
Naukowcy z Uniwersytetu Hebrajskiego odkryli u myszy klaster mózgowy DIMPLE (w środkowej części ciała migdałowatego), który działa jak 'włącznik' różnic płciowych w zachowaniach społecznych. U samic jest stale aktywny, u samców wyłączony do czasu pierwszego kontaktu seksualnego – wtedy 'włącza się' pod wpływem prolaktyny. Klaster pojawia się u obu płci w adolescencji, znika u samców po odstawieniu od matki, reaktywuje się tylko po kontakcie seksualnym. To pierwszy przypadek fizycznego, binarnego przełącznika płci w mózgu, pokazującego jak etap życia społecznego/fizycznego zmienia strukturę mózgu.
psypost.org
