Zakazy aborcji w 14 stanach USA powiązano z 9,2% wzrostem zgonów związanych z ciążą
Badanie z 2026 r. oparte na statystykach z lat 2016–2023 analizowało 14 stanów USA, które do końca 2022 r. wprowadziły zakazy aborcji. Model bayesowski oszacował możliwy wzrost zgonów związanych z ciążą o 9,2% ponad poziom oczekiwany, czyli ok. 68 nadmiarowych zgonów i 3,3 dodatkowego zgonu na 100 tys. żywych urodzeń. Autorzy podkreślają, że wyniki pokazują związek, ale nie dowodzą przyczynowości: zdarzenia są rzadkie, a okres obserwacji krótki.
ajph.aphapublications.org
Pomijanie posiłków i nieregularne jedzenie powiązano z częstszymi objawami depresji
Ogólnokrajowe badanie ankietowe wykazało, że osoby regularnie pomijające śniadanie, obiad lub kolację częściej zgłaszały objawy depresyjne. Zależność utrzymywała się także po uwzględnieniu innych czynników. Jednocześnie większa różnorodność diety osłabiała ten związek: osoby jedzące bardziej zróżnicowane produkty rzadziej raportowały obniżony nastrój mimo nieregularnych pór jedzenia. To badanie obserwacyjne, więc nie rozstrzyga, co jest przyczyną.
psypost.org
Najlepsze prognozy ocen na studiach dają inteligencja ogólna i sumienność
Analiza podłużna historycznych danych Project TALENT z lat 60. pokazała, że najsilniej college GPA przewidują inteligencja ogólna i sumienność, rozumiana jako pracowitość i dobra organizacja. Sama inteligencja była najlepszym pojedynczym predyktorem, ale dodanie sumienności wyraźnie poprawiało trafność prognoz. Po uwzględnieniu inteligencji testy bardziej szczegółowych umiejętności, w tym wiedzy matematycznej, prawie nic nie wnosiły. Część efektu przechodziła przez wcześniejsze wyniki w szkole średniej.
psypost.org
Udawana zabawa w wieku 2–3 lat wiąże się z lepszym zdrowiem psychicznym później
Badanie podłużne ponad 1,4 tys. dzieci w Australii wykazało, że maluchy z silniejszymi zdolnościami do zabawy „na niby” w wieku 2–3 lat miały w szkole podstawowej mniej problemów emocjonalnych i behawioralnych. Związek utrzymał się po uwzględnieniu m.in. statusu społeczno-ekonomicznego rodziny, zdrowia psychicznego matki, umiejętności językowych i więzi z rodzicami. Wyniki sugerują, że wspieranie wyobraźni może wzmacniać odporność psychiczną, choć nie dowodzi to prostego efektu przyczynowego.
psypost.org
Bieługi mogą rozpoznawać siebie w lustrze, co sugeruje samoświadomość
Badacze obserwowali bieługi w New York Aquarium i odnotowali zachowania skierowane na własne ciało podczas kontaktu z lustrem. Co najmniej jeden osobnik miał przejść wariant testu znaku, używanego jako wskaźnik rozpoznawania siebie. Jeśli wynik się potwierdzi, bieługi dołączą do krótkiej listy gatunków z podobnymi oznakami samoświadomości, obok wielkich małp, delfinów, słoni, srok i wargatków sanitarników. To jednak trudny obszar badań i wymaga dalszej weryfikacji.
smithsonianmag.com
Naukowcy wyjaśnili, jak tytoń wytwarza nikotynę, rozwiązując zagadkę sprzed 200 lat
Zespół z University of York zidentyfikował brakujące geny i enzymy szlaku biosyntezy nikotyny. Pokazano, że cząsteczka powstaje najpierw w połączeniu z glukozą, która dostarcza energii do złożenia jej elementów, a potem glukoza jest usuwana w końcowym etapie. Kluczowe okazały się enzymy NaGR i NicGS, które pomagają złożyć dwupierścieniową strukturę nikotyny z różnych prekursorów. Odkrycie może pomóc tworzyć odmiany tytoniu o niskiej zawartości nikotyny oraz wykorzystać ten szlak w biotechnologii leków i szczepionek.
york.ac.uk
Grafenowe kropki kwantowe ograniczyły zlepianie białka związanego z chorobą Parkinsona
Naukowcy zaprojektowali grafenowe kropki kwantowe, czyli bardzo małe nanocząstki węglowe, które wiążą się z α-synukleiną — białkiem tworzącym toksyczne agregaty w chorobie Parkinsona. W testach laboratoryjnych i u myszy cząstki nie tylko hamowały powstawanie nowych włókienek, ale też pomagały rozbijać już istniejące złogi. Zaobserwowano także korzystny profil bezpieczeństwa przy badanych dawkach. To obiecujący kierunek terapii modyfikującej przebieg choroby, ale na razie bardzo wstępny.
asiaresearchnews.com
Badanie: część Latynosów-republikanów widzi GOP jako lepszego strażnika własnych wartości
Badanie o Latino Republicans wskazuje, że ich identyfikacja z Partią Republikańską nie wynika tylko z odrzucenia Demokratów. Dla części badanych ważniejsze są osobiste zobowiązania i wartości, takie jak religia, moralność, porządek społeczny czy ogólna ideologia, nawet gdy polityka GOP bywa odbierana jako wroga wobec Latynosów i innych mniejszości. Praca dotyczy mechanizmu politycznej identyfikacji, a nie prostego pomiaru poparcia wyborczego.
journals.sagepub.com
Tempo pisma ręcznego może sygnalizować wczesne pogorszenie funkcji poznawczych
W badaniu 58 osób po 60. roku życia z placówek opiekuńczych użyto tabletów do analizy cyfrowego pisma. Proste zadania, jak kopiowanie, nie odróżniały dobrze osób z zaburzeniami poznawczymi od zdrowych. Różnice wyszły przy dyktandzie, które mocniej obciąża pamięć roboczą i funkcje wykonawcze. U osób z pogorszeniem funkcji poznawczych częściej występowały dłuższy czas startu, więcej ruchów pióra, większy rozmiar liter i dłuższy czas pisania. Metoda jest tania i nieinwazyjna, ale wymaga potwierdzenia w większych grupach.
frontiersin.org
Udało się zamknąć lukę w danych o wzroście poziomu mórz i oceanów
Badanie opublikowane w Science Advances pogodziło pomiary satelitarne i terenowe z sumą znanych procesów podnoszących poziom morza. Średni wzrost wyniósł 2,06 mm rocznie od 1960 r., a w latach 2005–2023 przyspieszył do 3,94 mm rocznie. Za wzrost odpowiadały głównie rozszerzalność cieplna oceanu po ociepleniu wód (43%), topnienie lodowców górskich (27%), lądolód Grenlandii (15%), Antarktydy (12%) i magazynowanie wody na lądzie (3%). To wzmacnia wniosek, że przyspieszenie jest realne i napędzane ociepleniem klimatu.
eurekalert.org
Esej: słowo „prompt” zaciera ideologię ukrytą w pytaniach do generatywnej AI
Autor eseju twierdzi, że określanie wejścia użytkownika do modeli generatywnych jako „prompt” sugeruje neutralną, techniczną instrukcję, choć w praktyce każde pytanie niesie założenia, punkt widzenia i relacje władzy. Dlatego proponuje termin „statement-command”, który ma lepiej oddawać, że użytkownik jednocześnie coś stwierdza i czegoś żąda. To nie jest badanie eksperymentalne, lecz tekst teoretyczny o języku i polityce komunikacji z AI.
doi.org
U os społecznych „kompensatorzy” ratują kolonię po śmierci królowej
Badanie Polistes canadensis pokazało, że gdy po usunięciu królowej wybucha walka o dominację, część robotnic nie włącza się do konfliktu. Zamiast tego mocno zwiększają żerowanie i opiekę nad czerwiem. Badacze nazwali je „kompensatorami”, bo przejmują zadania porzucone przez walczące osobniki i podtrzymują funkcjonowanie kolonii. To przykład, jak w systemach społecznych stabilność może zależeć nie od wygaszania konfliktu, lecz od przejęcia kluczowej pracy przez wyspecjalizowaną grupę.
eurekalert.org
Krowy rozpoznają znajome ludzkie twarze na wideo i dopasowują twarz do głosu
W badaniu 32 krów zwierzętom pokazywano obok siebie nieme nagrania znajomego i obcego mężczyzny. Krowy dłużej patrzyły na twarz nieznajomą, co wskazuje na rozróżnianie osób. W drugim teście te same filmy połączono z nagraniem głosu jednego z mężczyzn; zwierzęta częściej kierowały uwagę na obraz zgodny z głosem. To sugeruje tzw. rozpoznawanie międzyzmysłowe, czyli łączenie informacji wzrokowej i słuchowej. Wynik ma znaczenie dla badań nad poznaniem i dobrostanem bydła.
journals.plos.org
Trzy oporne przypadki choroby afektywnej dwubiegunowej z OCD poprawiły się po nietypowym leczeniu
Opisano serię 3 pacjentów z lekooporną chorobą afektywną dwubiegunową współwystępującą z OCD. Zastosowano doustny schemat modulujący układ glutaminianowy: dekstrometorfan, małą dawkę fluoksetyny spowalniającą jego metabolizm oraz piracetam, czasem z L-glutaminą, obok standardowych leków. Autorzy podają, że po dodaniu piracetamu objawy depresji, lęku i kompulsji wyraźnie spadły, a skale PHQ-9 i GAD-7 zeszły do łagodnego zakresu. To jednak tylko niekontrolowana seria przypadków, więc nie dowodzi skuteczności.
doi.org
Program artysta-w-laboratorium pomógł studentom biomedycyny lepiej tłumaczyć swoje badania
Studium przypadku programu Artist-in-Residence na University of Pennsylvania opisuje współpracę artysty z uczestnikami programu TRIP zajmującymi się badaniami biomedycznymi. Po obserwacji pracy w laboratorium artysta wspólnie ze studentami tworzył prace wyjaśniające ich projekty. Uczestnicy deklarowali większą pewność siebie w mówieniu o nauce, lepsze upraszczanie złożonych tematów i sprawniejsze budowanie bardziej ludzkiej narracji o badaniach. To małe badanie jakościowe, ale pokazuje praktyczne korzyści dla komunikacji naukowej.
fromthelabbench.com
Wśród mieszkańców Indii częste były insulinoniedoborowe typy cukrzycy związane z wyższą śmiertelnością
Badanie w miejskich Indiach wykazało, że u osób z cukrzycą typu 2 i stanem przedcukrzycowym dominowały podtypy związane z niedoborem insuliny, a nie z insulinoopornością. Te formy były powiązane z wyraźnie wyższą śmiertelnością ogólną i sercowo-naczyniową oraz większą utratą lat życia. Dla ciężkiej insulinoniedoborowej cukrzycy oszacowano około 17–18 lat życia straconych względem osób z prawidłową tolerancją glukozy. Wynik sugeruje potrzebę lepszego różnicowania podtypów cukrzycy u populacji południowoazjatyckich.
diabetesjournals.org