Badanie snu: kobiety śpią obiektywnie lepiej, ale oceniają swój sen gorzej niż mężczyźni
Badacze z Karolinska Institutet porównali obiektywne wskaźniki snu z samooceną. Kobiety miały mniej wybudzeń na godzinę, dłuższy całkowity sen, wyższą efektywność snu i więcej snu głębokiego, a mimo to częściej zgłaszały gorszą jakość snu. Kluczowy wynik: kobiety trafniej oceniały liczbę nocnych wybudzeń, podczas gdy mężczyźni zwykle je zaniżali. To sugeruje, że subiektywna ocena snu nie zawsze odzwierciedla rzeczywisty przebieg nocy.
news.ki.se
Autyzm i wysokie IQ: badanie podważa tezę, że zdolności poznawcze nie przekładają się na codzienne życie
Badanie podłużne osób autystycznych z przeciętnym lub wysokim IQ pokazało, że większość z czasem rozwija umiejętności dnia codziennego, takie jak samoobsługa i obowiązki domowe, do poziomu zbliżonego do swoich możliwości poznawczych. Jeśli pojawia się rozjazd między IQ a praktycznym funkcjonowaniem, zwykle narasta dopiero w późniejszym dzieciństwie, a nie od początku rozwoju. Wniosek: samo IQ słabo opisuje realne mocne strony, trudności i potencjał rozwoju.
psypost.org
Związek chroni przed samotnością, ale nie u osób aseksualnych — wynika z badania 40 tys. dorosłych
Analiza obejmująca ponad 40 tys. dorosłych wykazała, że relacja romantyczna wiąże się z mniejszą samotnością u osób heteroseksualnych, biseksualnych i homoseksualnych, ale nie u osób aseksualnych. U dorosłych aseksualnych poziom samotności był podobny niezależnie od tego, czy byli samotni, czy w związku. Tylko ok. 15% tej grupy było w relacjach romantycznych, wobec niemal połowy osób heteroseksualnych. Badanie sugeruje, że dla tej grupy ważniejsze mogą być więzi nieromantyczne.
psypost.org
Uskok San Andreas i San Jacinto są najbardziej naprężone od ok. 1000 lat
Nowe badanie wskazuje, że naprężenia tektoniczne na uskokach San Andreas i San Jacinto w południowej Kalifornii osiągnęły najwyższy poziom od około 1000 lat, szczególnie w rejonie Cajon Pass. Naukowcy opisują ten obszar jako „krytycznie obciążony”: energia, która zwykle byłaby częściowo uwalniana przez duże trzęsienia, mogła się tam kumulować. To zwiększa ryzyko złożonego pęknięcia obejmującego oba uskoki. Praca nie przewiduje daty wstrząsu, ale podnosi ocenę zagrożenia dla gęsto zaludnionych regionów.
www-foxweather-com.cdn.ampproject.org
H5N1 u krów: już 10 cząstek wirusa może wystarczyć do zakażenia
Badanie dotyczące ogniska H5N1 w amerykańskich stadach mlecznych sugeruje, że wariant wirusa krążący u bydła jest wyjątkowo zakaźny: do infekcji może wystarczyć zaledwie 10 cząstek wirusa. To może tłumaczyć szybkie szerzenie się choroby między stadami po pierwszym udokumentowanym przejściu ptasiej grypy na krowy w 2024 roku. Dla ogółu społeczeństwa ryzyko nadal oceniane jest jako niskie, ale osoby pracujące przy zakażonych zwierzętach pozostają grupą podwyższonego ryzyka.
pnas.org
Eksperymentalny test krwi rozróżnia 4 choroby neurodegeneracyjne z trafnością 92,3%
Naukowcy opracowali eksperymentalny test krwi mierzący 15 białek, który pomaga odróżnić chorobę Alzheimera, Parkinsona, otępienie czołowo-skroniowe i otępienie z ciałami Lewy’ego. W opisanym badaniu test osiągnął 92,3% trafności i potrafił wskazać nie tylko jedną chorobę, ale też mieszany obraz, np. dominującego Alzheimera z domieszką patologii Parkinsona. To może poprawić diagnostykę pacjentów z nakładającymi się zmianami, ale metoda nie jest jeszcze stosowana rutynowo.
sciencenews.org
Glyphosate i AMPA powiązano ze spadkiem estriolu w ciąży i zmianami hormonów tarczycy
Badanie University of Michigan wykazało, że wyższe stężenia glyphosate i AMPA w moczu ciężarnych były związane ze zmianami hormonalnymi. Umiarkowany wzrost AMPA wiązał się ze spadkiem estriolu o 10,6%, a podobny wzrost glyphosate ze spadkiem o 8,3%. AMPA łączono też z wyższym T3 we wczesnej ciąży i wyższym TSH później. To ważne, bo estriol wspiera utrzymanie ciąży i pracę łożyska, a hormony tarczycy wpływają na rozwój mózgu płodu. Wyniki są obserwacyjne i wymagają dalszego potwierdzenia.
sph.umich.edu
Wyższy lokalny podatek wiązano z mniejszą korupcją i większą frekwencją wyborczą
Badacze z Washington State University przeanalizowali dane z amerykańskich hrabstw i oszacowali, że każdy 1% wzrostu lokalnego obciążenia podatkiem od nieruchomości wiązał się z 4,3% spadkiem skazań za korupcję w kolejnym roku. Chodzi m.in. o łapówki, przestępstwa wyborcze, konflikt interesów i wymuszenia. Autorzy tłumaczą to prostym mechanizmem: gdy podatek jest bardziej odczuwalny, mieszkańcy uważniej patrzą władzy na ręce, a równolegle rośnie rejestracja i udział w wyborach.
eurekalert.org
Wszczepiony interfejs mózg–komputer pozwolił sparaliżowanemu mężczyźnie samodzielnie używać komputera w domu
W badaniu opublikowanym w Nature Medicine w pełni wszczepiony interfejs mózg–komputer dekodował sygnały z mózgu na tekst i ruch kursora. Użytkownik z ciężkim paraliżem mógł dzięki temu samodzielnie prowadzić rozmowy, obsługiwać zwykłe funkcje komputera i komunikować się w domu bez stałej pomocy zespołu badawczego. Najważniejsze jest nie samo jednorazowe działanie, lecz stabilne, długoterminowe użycie poza laboratorium, co przybliża praktyczne technologie wspomagające dla osób, które utraciły mowę lub ruch.
psypost.org
Australijskie badanie: więcej mieszkań nie wystarczy, jeśli ceny domów napędzają inwestorzy
Analiza prawie 30 lat danych z Sydney, Melbourne, Brisbane, Perth i Adelaide wskazuje, że samo budowanie większej liczby mieszkań nie rozwiąże kryzysu dostępności w Australii. Według autorów główna presja cenowa zaczyna się na rynku domów, a potem przenosi się na resztę rynku przez tzw. spillovers. Istotną rolę odgrywa też kapitał inwestorów przenoszony między miastami w poszukiwaniu wyższych stóp zwrotu. Wniosek: polityka podażowa bez ograniczenia presji inwestycyjnej może dać ograniczony efekt.
unsw.edu.au
Wzrost działań ICE przesuwa pracę opiekuńczą migrantek z żłobków do prywatnych domów
Badacze połączyli dane o rynku pracy z zapisami o działaniach ICE i opisali wyraźną zmianę po wzroście egzekwowania prawa imigracyjnego w 2025 roku. Zatrudnienie kobiet urodzonych za granicą spadło w formalnych, licencjonowanych placówkach opieki nad dziećmi, a wzrosło w prywatnych domach, np. w pracy niań. To sugeruje przesunięcie z bardziej widocznych i regulowanych miejsc do mniej formalnej pracy „za zamkniętymi drzwiami”. Jednocześnie nie było wyraźnego napływu pracownic urodzonych w USA do centrów opieki.
scienceofmoney.org
Infekcja pasożytami u matki wzmocniła odporność przeciwwirusową potomstwa u myszy
W badaniu na myszach zakażenie jelitowymi helmintami u matki poprawiało odporność potomstwa na RSV i grypę A. Mechanizm nie wynikał z przeciwciał ani obecności samych pasożytów, lecz ze zmian w mikrobiocie jelitowej przekazywanej młodym. To zwiększało poziom indolo-3-propionowego kwasu (IPA), metabolitu tryptofanu, który wzmacniał odpowiedź interferonową typu I w komórkach nabłonka płuc i ograniczał namnażanie wirusów. To wstępny wynik przedkliniczny, ale wskazuje możliwy kierunek dla profilaktyki przeciwwirusowej we wczesnym życiu.
cell.com
AMD wysiękowe powiązano z wyższym ryzykiem części nowotworów w 10-letnim badaniu kohortowym
W ogólnokrajowym badaniu kohortowym obejmującym ponad 330 tys. dorosłych osoby z neowaskularną postacią zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem (nAMD) miały nieco wyższe ogólne ryzyko nowotworów, ale wzrost nie dotyczył wszystkich typów raka. Podwyższone ryzyko obserwowano m.in. dla raka trzustki, płuca, tarczycy, nerki, pęcherza i prostaty. Autorzy sugerują wspólne mechanizmy starzenia, zapalenia, zmian naczyniowych i angiogenezy, a nie prosty związek przyczynowy.
doi.org