Apokaliptyczne myślenie coraz powszechniejsze w USA
Według najnowszych badań, aż jedna trzecia Amerykanów uważa, że świat skończy się za ich życia. To przekonanie przestało być skrajną opinią i stało się częścią głównego nurtu społeczeństwa. W badaniu wzięło udział 1 409 osób o zróżnicowanych przekonaniach religijnych. Wyniki pokazują, że takie myślenie wpływa na zachowania wobec zagrożeń globalnych – np. klimatu, pandemii czy konfliktów nuklearnych. Osoby, które uważają, że za apokalipsę odpowiada działalność człowieka, częściej popierają radykalne działania zaradcze. Ci, którzy widzą w tym wolę boską, są mniej skłonni do podejmowania działań prewencyjnych. Wyniki opublikowano w „Journal of Personality and Social Psychology”, podkreślając, że apokaliptyczne myślenie może mieć realny wpływ na decyzyjność społeczeństwa w obliczu zagrożeń.
socialecology.uci.edu
Przyspieszenie globalnego ocieplenia po 2015 roku
Najnowsze badania opublikowane w „Geophysical Research Letters” wykazały, że tempo globalnego ocieplenia w ostatniej dekadzie niemal podwoiło się – wzrosło do 0,35°C na dekadę, podczas gdy średnia z lat 1970-2015 wynosiła niecałe 0,2°C na dekadę. Głównymi przyczynami przyspieszenia są m.in. ograniczenie emisji chłodzących aerosoli (np. przez nowe regulacje dla statków), wyższa czułość klimatu na CO2 oraz efekt El Niño. Padły rekordowe temperatury – 2024 rok osiągnął wzrost średniej globalnej o 1,6°C względem początku XX wieku, a wysokie wartości utrzymują się mimo powrotu La Niña. Prognozy ostrzegają przed możliwością zatrzymania cyrkulacji oceanicznej AMOC do 2050 roku, zwiększoną utratą lodu na biegunach, wzrostem ekstremów pogodowych i poważnym wysychaniem kontynentów.
agupubs.onlinelibrary.wiley.com
Czarna śmierć i wielkie „rewilding” w średniowiecznej Europie
Pandemia dżumy w latach 1347-1353 zabiła od 30 do 60% populacji Europy, a w niektórych regionach nawet 80%. Doprowadziło to do opuszczenia ponad 1300 angielskich wiosek między 1350 a 1500 rokiem i masowego porzucenia ziem uprawnych. Efektem była znaczna „rewilding” – tereny wróciły do stanu dzikiego, roślinność i zwierzęta zajęły miejsce porzuconych pól. Skutki społeczne były równie głębokie: zmieniły się rynki pracy, zakończyła się pańszczyzna, a struktury ekonomiczne zaczęły ewoluować w kierunku nowoczesnych społeczeństw.
york.ac.uk
Dwa fizyczne podtypy ADHD odkryte dzięki badaniom mózgu
Nowe badania obrazowania mózgu wskazują na dwa fizyczne podtypy ADHD. Pierwszy charakteryzuje się zwiększoną ilością substancji szarej w rejonach czołowych i móżdżku, co wiąże się z silną nieuwagą. Drugi typ – z rozległym zanikaniem substancji szarej w tych rejonach oraz hipokampie – prowadzi do zarówno nieuwagi, jak i silnej nadpobudliwości oraz impulsywności. Wyniki sugerują, że ADHD nie jest jednorodnym zaburzeniem, lecz zbiorem różnych podtypów biologicznych. Ta wiedza może w przyszłości pozwolić na bardziej indywidualne podejście do diagnozy i leczenia.
psypost.org
Decyzja Dobbs i restrykcje aborcyjne zmieniły preferencje kandydatów na rezydenturę medyczną
Po wyroku Sądu Najwyższego USA w sprawie Dobbs v. Jackson (2022), który umożliwił stanom wprowadzanie nowych restrykcji aborcyjnych, liczba aplikacji do programów rezydenckich w tych stanach gwałtownie spadła. Spadek dotyczył zarówno kobiet, jak i mężczyzn i był największy w specjalizacjach związanych z zdrowiem reprodukcyjnym, takich jak ginekologia i położnictwo, medycyna rodzinna czy medycyna ratunkowa. Stany bez nowych ograniczeń cieszą się większym zainteresowaniem przyszłych lekarzy, co może prowadzić do braków kadrowych i ograniczenia dostępu do świadczeń zdrowotnych w regionach z restrykcjami.
washington.edu
Jedno 10-minutowe ćwiczenie psychologiczne możne trwale zmniejszyć objawy depresji
Badania opublikowane w „Nature Human Behaviour” objęły 7 505 dorosłych z USA. Pokazano, że pojedyncza sesja psychologiczna, trwająca mniej niż 10 minut, może zmniejszać objawy depresji, a efekt utrzymuje się nawet miesiąc po jej wykonaniu. Najlepsze rezultaty dawało ćwiczenie z przeformułowaniem negatywnych myśli (Interactive Cognitive Reappraisal) oraz ustalaniem celów (Finding Focus), przy czym poprawa wynosiła około 4% więcej niż w grupie kontrolnej. Takie interwencje mogą być pomocne osobom, które nie mają dostępu do klasycznej terapii – choć nie zastępują jej całkowicie.
sciencealert.com
Poczucie atrakcyjności wpływa na otwartość w pracy
Badanie w „Current Psychology” wykazało, że osoby, które czują się atrakcyjne fizycznie, chętniej dzielą się swoimi pomysłami i opiniami w miejscu pracy. Wynika to z przekonania, że wygląd jest ważną „walutą społeczną”, dającą wpływ i pewność siebie. Efekt ten dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn, a kluczowa jest osobista wiara w to, że uroda przekłada się na sukces społeczny. Autorzy podkreślają, że wyniki nie oznaczają propagowania dbania o wygląd jako strategii kariery, lecz pokazują, jak środowisko pracy może wzmacniać związek między samooceną a aktywnością zawodową.
psypost.org
Trend wśród użytkowników Ozempic: mniej dawek, podobna skuteczność
Badania pokazują, że osoby stosujące lek Ozempic (semaglutide) często przyjmują mniej dawek niż zalecane, ale nadal udaje im się utrzymać efekty odchudzania. Zmniejszenie dawki może pomóc w ograniczeniu kosztów terapii. Skuteczność utrzymuje się nawet przy niższych dawkach, a głównym powodem rezygnacji z leczenia są skutki uboczne lub cena (12% przypadków). Wielu pacjentów kontynuuje terapię z obniżonymi dawkami, kierując się przede wszystkim spadkiem apetytu i utratą masy ciała.
gizmodo.com
Autoironia zwiększa lubienie przez innych
Według najnowszych badań (Journal of Personality and Social Psychology), osoby, które potrafią żartować ze swoich drobnych błędów lub wpadek, są postrzegane jako bardziej sympatyczne, kompetentne i autentyczne niż ci, którzy długo się ich wstydzą. Wynik dotyczy wyłącznie niegroźnych sytuacji – w przypadku poważnych incydentów humor może obniżyć ocenę moralności i kompetencji, bo oczekiwane jest okazanie skruchy.
time.com
Jedno na dwadzieścia niemowląt doświadcza przemocy fizycznej
Globalny przegląd badań pokazuje, że 4,8% niemowląt poniżej 2. roku życia jest ofiarą przemocy fizycznej – np. klapsów, potrząsania czy uderzeń – ze strony opiekunów. To statystyki znacznie wyższe niż te zgłaszane oficjalnie, głównie przez niedoszłych przypadków lub niewłaściwą klasyfikację. Najczęściej źródłem przemocy są stres, problemy psychiczne opiekunów lub przemoc w rodzinie. Autorzy zalecają edukację i wsparcie rodziców oraz wprowadzanie zakazów stosowania kar fizycznych.
news.ubc.ca
Traumatyczny stres wśród mieszkańców Izraela z terenów przy granicy z Gazą
Analityka danych na grupie 208 625 dorosłych Izraelczyków wykazała, że krótkie czasy ostrzeżenia o ataku rakietowym (np. 30 sekund na dotarcie do schronu) rodzą chroniczny, traumatyczny stres, który znacząco podnosi zachorowalność psychiczną, choroby układu odpornościowego i śmiertelność. Największe ryzyko dotyczy osób blisko granicy z Gazą, a najbardziej narażeni mężczyźni z tych rejonów mają aż 374% wyższy wskaźnik śmiertelności niż kobiety.
nature.com
Ostrzeżenia zdrowotne wzbudzające współczucie motywują do zmiany szkodliwych zachowań
Badanie Uniwersytetu Connecticut wykazało, że ostrzeżenia zdrowotne oparte na wzbudzaniu współczucia – np. pokazujące osoby cierpiące z powodu chorób – skuteczniej przekonują ludzi do ograniczenia szkodliwego spożycia (alkoholu, słodkich napojów, mięsa, wyrobów tytoniowych) niż ostrzeżenia graficzne czy bazujące na strachu. Emocje takie jak współczucie są uniwersalne i pomagają zmieniać nawyki w różnych grupach wiekowych. Naukowcy sugerują, że tak skonstruowane ostrzeżenia powinny stać się standardem.
today.uconn.edu
Ekstrakty konopi znacznie redukują ból miofasciowy w TMD – wyniki klinicznego badania
Brazylijskie badanie kliniczne przeprowadzone na pacjentach z zaburzeniem stawu skroniowo-żuchwowego (TMD) wykazało, że podawanie ekstraktów konopi (z równą ilością THC i CBD, podjęzykowo) przez 90 dni zmniejszało ból średnio o 4 punkty w 10-stopniowej skali. Uczestnicy najpierw otrzymywali placebo, potem konopie (dawka od 2 do 10 mg/dobę). Oprócz redukcji bólu zaobserwowano poprawę funkcji żuchwy (otwieranie, wysuwanie, ruchy boczne). Wyniki są obiecujące, jednak konieczne są szersze, randomizowane badania dla potwierdzenia skuteczności i zrozumienia mechanizmów.
norml.org
Sześć trylionów ścieżek ograniczenia globalnego ocieplenia do 1,5°C dzięki klimatycznym „klinom”
Badania opublikowane w „Science” pokazują, że istnieje wiele różnych ścieżek (6 trylionów kombinacji) umożliwiających ograniczenie ocieplenia do 1,5°C dzięki strategii tzw. climate wedges – „klinów klimatycznych”. Naukowcy zidentyfikowali 36 konkretnych działań, np. wdrożenie OZE, poprawa efektywności budynków, zalesianie czy wychwyt CO2, z których każda może stanowić „klin” obniżający emisje o 2 gigatonny CO2 rocznie do 2050. Osiągnięcie celu 1,5°C wymaga podwojenia liczby „klinów” względem scenariusza 2°C, co jest trudniejsze i kosztowniejsze, ale daje wiele możliwości dostosowania działań do regionalnych potrzeb.
doi.org
Ptaki ewoluowały zdolność przetwarzania dużej ilości cukru – kluczowe zmiany genetyczne
Badania opublikowane w „Science” pokazują, że wiele gatunków ptaków (np. kolibry, nektarniki, miodojady, lorikeety) niezależnie od siebie wykształciły podobne adaptacje genetyczne umożliwiające efektywne odżywianie się nektarem i owocami bogatymi w cukry. Te ptaki potrafią radzić sobie z dużym ładunkiem cukru i utrzymują prawidłowe ciśnienie krwi oraz równowagę soli, czego nie osiąga człowiek. Odkrycie pokazuje, że ewolucja wielokrotnie „znajduje” te same rozwiązania dla analogicznych wyzwań metabolicznych.
science.org
NASA DART: demonstracja zmiany orbity asteroidy jako metoda ochrony Ziemi
23 września 2022 NASA przeprowadziła eksperyment, w którym sonda DART uderzyła w księżycową asteroidę Dimorphos, zmieniając jej okres orbitalny wokół Didymosa o ok. 32-33 minuty – znacznie więcej niż minimalny zakładany cel (73 sekundy). To pierwszy przypadek celowego zmienienia ruchu ciała niebieskiego i dowód skuteczności tzw. kinetycznego impaktu jako metody obrony planetarnej. Zmiana orbity wynikała zarówno z samego uderzenia, jak i z efektu „wyrzuconej materii”. Wyniki będą dalej analizowane – ESA wysyła sondę Hera (przylot pod koniec 2026), która pozwoli dogłębnie zrozumieć efekty impaktu.
sciencenews.org
Mitochondria roślin kontrolują dostęp tlenu w chloroplastach – nowe odkrycie
Badanie Uniwersytetu Helsińskiego (Plant Physiology) wykazało, że mitochondria roślin konsumują tlen podczas stresowej respiracji, obniżając jego poziom w tkance roślinnej i ograniczając dostęp do chloroplastów. Ma to wpływ na produkcję wolnych rodników, funkcjonowanie fotosyntezy i odporność na czynniki stresowe (np. utlenianie, zalanie, zmiany światła). Wyniki uzyskano na zmodyfikowanych genetycznie roślinach Arabidopsis thaliana. Poznanie tego procesu może znaleźć zastosowanie w podnoszeniu odporności upraw.
helsinki.fi
Rodzinne relacje, media społecznościowe i brak wsparcia lekarzy zniechęcają osoby z zaburzeniami odżywiania do ujawnienia problemów
Osoby doświadczające zaburzeń odżywiania często unikają dzielenia się problemem z bliskimi z powodu wstydu, stygmatyzacji i lęku przed oceną. Rodzinne relacje, popularność filmików typu „what I eat in a day”, brak wsparcia w służbie zdrowia i wyzwania psychiczne dodatkowo utrudniają otwartość. Media społecznościowe normalizują restrykcyjne diety i idealizowane sylwetki, a pro-zaburzeniowe grupy pogłębiają izolację. Niewłaściwe reakcje otoczenia utrudniają podjęcie leczenia.
news.northeastern.edu
