Badanie: algorytm TikToka promował więcej treści antydemokratycznych w kampanii 2024
Badacze z NYU Abu Dhabi przeprowadzili audyt systemu rekomendacji TikToka podczas wyborów w USA w 2024 r. Tworzyli kontrolowane konta-boty o różnych preferencjach politycznych i porównali, jakie materiały trafiały do feedu. Konta o profilu republikańskim dostawały więcej treści zgodnych z ich linią, a konta demokratyczne częściej widziały przekaz ponadpartyjny, ale wyraźnie antydemokratyczny. Różnic nie tłumaczyły zwykłe wskaźniki zaangażowania, co sugeruje efekt samego algorytmu.
psypost.org
Trump i wolność słowa: po wezwaniu do ograniczeń wzrosło poparcie wyborców dla cenzury
Badanie opublikowane w PNAS oparło się na eksperymentach ankietowych sprawdzających, jak retoryka Donalda Trumpa wpływała na poglądy jego zwolenników. Choć większość badanych deklarowała poparcie dla wolności słowa, po tym jak Trump zaczął otwarcie mówić o ograniczaniu wypowiedzi, jego wyborcy częściej popierali cenzurowanie mediów i osób związanych z przeciwną stroną polityczną. Efekt dotyczył głównie „wrogiej” opcji politycznej, a nie ogólnego podejścia do wypowiedzi publicznych.
pnas.org
Od 1990 r. liczba zaburzeń psychicznych na świecie niemal się podwoiła
Globalna analiza zespołów z University of Queensland i University of Washington szacuje, że w 2023 r. z zaburzeniem psychicznym żyło prawie 1,2 mld ludzi, prawie dwa razy więcej niż w 1990 r. Zaburzenia psychiczne stały się główną przyczyną niesprawności na świecie, wyprzedzając nowotwory i choroby sercowo-naczyniowe. Największe obciążenie dotyczyło młodzieży 15–19 lat, a u kobiet wskaźniki były wyższe niż u mężczyzn. Najmocniej rosły zaburzenia lękowe i depresyjne.
news.uq.edu.au
V-Dem: autokracje przeważają nad demokracjami, a regres przyspiesza
Najnowsze dane V-Dem pokazują, że w 2025 r. autokracji było 92, a demokracji 87. Jednocześnie 44 kraje autokratyzują się, a tylko 18 się demokratyzuje. Około 72% ludności świata żyje dziś pod rządami autokratycznymi. Raport wskazuje na nasilone ataki na wolność słowa, państwo prawa i mechanizmy kontroli władzy. W przypadku USA autorzy opisują wyjątkowo szybki spadek wskaźników liberalnej demokracji za administracji Trumpa.
tandfonline.com
Politykę czuć w ciele: badanie pokazuje wyraźne mapy doznań emocjonalnych
Badanie w PNAS wykorzystało tzw. mapy ciała, by sprawdzić, gdzie ludzie odczuwają emocje polityczne. Okazało się, że kontekst polityczny zmienia wzór doznań dla złości, nadziei, lęku, przygnębienia i wstrętu względem podobnych emocji z życia codziennego. Siła i rozległość tych odczuć przewidywały realne zachowania, takie jak głosowanie, protest czy podpisywanie petycji. U osób o poglądach demokratycznych silniejsze były zwłaszcza cielesne odczucia negatywnych emocji, głównie w głowie i górnej części tułowia.
psypost.org
Przegląd 69 badań: wapń i witamina D zwykle nie chronią istotnie przed złamaniami
Szczegółowy przegląd BMJ objął 69 randomizowanych badań z udziałem 153 902 dorosłych. Wynik: suplementacja wapniem, witaminą D albo ich połączeniem daje małe lub żadne klinicznie istotne korzyści w zapobieganiu złamaniom i upadkom u większości starszych osób mieszkających samodzielnie. Autorzy podkreślają, że nie dotyczy to pacjentów z potwierdzonym niedoborem, osteoporozą lub innymi wyraźnymi wskazaniami medycznymi.
bmjgroup.com
Stres osłabia łączenie wspomnień i utrudnia wyciąganie trafnych wniosków
Badanie opisane przez Nature pokazuje, że ostry stres pogarsza działanie hipokampa, czyli obszaru mózgu ważnego dla łączenia nowych informacji z wcześniejszymi wspomnieniami. Naukowcy użyli testów psychologicznych i obrazowania mózgu, by sprawdzić zdolność do integrowania powiązanych doświadczeń. Osoby pod wpływem stresu gorzej budowały takie powiązania, przez co trudniej było im wyciągać poprawne wnioski i osiągać „wgląd” potrzebny w rozwiązywaniu problemów.
nature.com
Long COVID bez śladów rozlanego zapalenia mózgu w badaniu PET
Fińskie badanie TSPO-PET nie wykazało szeroko rozpowszechnionego zapalenia mózgu u osób z długim COVID w porównaniu ze zdrową grupą kontrolną. Aktywność zapalna była też wyraźnie niższa niż u chorych na stwardnienie rozsiane. U części pacjentów bliżej zakażenia sygnał zapalny był większy, ale z czasem malał. Cięższe objawy, gorsza jakość życia oraz wyższe wyniki depresji i lęku wiązały się za to z podwyższoną aktywnością w hipokampie i ciele migdałowatym.
utu.fi
Sama obecność ludzi zmienia zachowanie dzikich zwierząt w ponad 65% gatunków
Badanie Yale połączyło dane GPS zwierząt z danymi o przemieszczaniu się ludzi w USA. Wynik: ponad 65% analizowanych gatunków zmieniało zasięg albo wybór środowiska nie tylko przez urbanizację czy rolnictwo, ale już przez samą fizyczną obecność człowieka. Efekty były najsilniejsze w mniej przekształconych, bardziej naturalnych obszarach. Część gatunków ograniczała swój zasięg, inne go zwiększały, a pojedyncze osobniki potrafiły zmieniać strategię z roku na rok.
news.yale.edu
Rzadki przypadek: guz mózgu powiązany z integracją wektora AAV po terapii genowej
Opisano rzadki przypadek dziecka leczonego terapią genową AAV9 z powodu zespołu Hurlera. Cztery lata po podaniu wektora przy podstawie czaszki rozwinął się guz neuroepitelialny w pobliżu miejsca iniekcji. Analiza molekularna wykazała klonalną integrację przearanżowanego DNA wektora do onkogenu PLAG1 i ekspresję hybrydowego transkryptu AAV–PLAG1, co silnie wskazuje na związek przyczynowy. Autorzy traktują to jako ważny, ale bardzo rzadki sygnał bezpieczeństwa i zalecają długie monitorowanie pacjentów.
nature.com
Emisje z pól ryżowych prawie się podwoiły od lat 60.; da się je obniżyć o ok. 10%
Badanie w Nature Food szacuje, że emisje gazów cieplarnianych z upraw ryżu wzrosły od lat 60. niemal dwukrotnie i w latach 2010. sięgały ok. 1,1 mld ton ekwiwalentu CO2 rocznie. Główne powody to większy areał i intensyfikacja upraw, szczególnie w Azji Wschodniej i części Afryki. Autorzy wskazują, że ograniczenie nawozów chemicznych i resztek pożniwnych, nawadnianie z okresowym osuszaniem oraz mniejsza orka mogłyby obniżyć globalne emisje o około 10% bez spadku plonów.
theconversation.com
Mitochondrialne RNA napędza część raków trzustki i wskazuje nowy cel leczenia
Badanie w PNAS dotyczy części gruczolakoraków przewodowych trzustki z niskim poziomem białka Mic60. Uszkodzone mitochondria uwalniały tam dwuniciowe RNA do cytoplazmy, co aktywowało szlaki RIG-I i TLR3, a następnie stan zapalny zależny od NF-κB i TNFα. W tym przypadku zapalenie nie hamowało guza, lecz wspierało jego wzrost i przeżycie. W modelach przedklinicznych zablokowanie tego szlaku zatrzymywało wzrost nowotworu i wybiórczo zabijało komórki Mic60-deficient.
pnas.org
Stare sinice mogły zrobić krok ku wielokomórkowości dzięki DNA z plazmidów
Nowe badanie sugeruje, że część dawnych sinic przejęła geny z plazmidów, wbudowała je do chromosomów i nadała im nową funkcję. Zamiast udziału w transferze DNA i podziale komórki, zaczęły one kontrolować kształt komórek oraz sposób ich łączenia. To mogło ułatwić powstawanie form nitkowatych, w których pojedyncze komórki tworzą łańcuchy. Praca pokazuje, jak poziomy transfer genów mógł pomóc w ewolucji prostych form wielokomórkowych.
pnas.org
JWST uchwycił dobową pogodę na egzoplanecie: rano chmury „piasku”, wieczorem przejaśnienia
Teleskop Jamesa Webba zbadał gorącego jowisza WASP-94Ab i porównał jego poranny oraz wieczorny skraj atmosfery. Rano dominowały grube chmury z par krzemianów magnezu, czyli materiału podobnego do piasku, a wieczorem atmosfera była znacznie czystsza. Dzięki temu astronomowie uzyskali lepszy pomiar składu chemicznego i oszacowali ilości tlenu oraz węgla bliższe tym znanym z Jowisza niż wcześniejsze, bardziej zakłócone odczyty.
space.com
Autorzy proponują tani doustny schemat „ketaminopodobny” na depresję, ale bez RCT
Artykuł we Frontiers in Psychiatry przedstawia hipotezę leczenia przeciwdepresyjnego opartego na dostępnych lekach: dekstrometorfanie, antydepresancie hamującym CYP2D6, piracetamie i glutaminie. Celem jest naśladowanie części mechanizmów ketaminy, zwłaszcza blokady receptora NMDA i pobudzenia plastyczności synaptycznej. To jednak propozycja eksperymentalna: autorzy sami zaznaczają, że pełny czterolekowy schemat nie został jeszcze sprawdzony w randomizowanych badaniach klinicznych.
frontiersin.org