Na dnie Oceanu Indyjskiego odkryto największy znany „cmentarz wielorybów”
W strefie Diamantina na południowo-wschodnim Oceanie Indyjskim naukowcy znaleźli pięć współczesnych padlin wielorybów i 476 kopalnych szczątków waleni na głębokości ok. 4600–7000 m. Najstarsze kości mają ok. 5,3 mln lat. To największy, najgłębszy i najstarszy znany zapis tzw. whale falls. Szczątki utrzymują wyspecjalizowany ekosystem z wężowidłami, robakami zjadającymi kości i małżami chemosyntetycznymi, część gatunków może być nowa dla nauki.
nature.com
Wyższa inteligencja sprzyja porzucaniu starych nawyków, gdy pojawia się lepsze rozwiązanie
Badanie nad uczeniem społecznym pokazuje, że osoby z wyższą inteligencją częściej rezygnują z wcześniej nauczonej strategii, jeśli nowa opcja jest wyraźnie lepsza. Gdy nowa metoda była tylko podobna, większość uczestników zostawała przy starym sposobie. Naukowcy wykryli też rolę „openness to experience”: osoby bardziej otwarte częściej testowały nowości nawet wtedy, gdy nie były lepsze. Dłuższy trening starej metody wzmacniał tzw. maintenance bias.
psypost.org
Badanie 264 tys. ciąż: paracetamol i ibuprofen nie zwiększały ryzyka wad wrodzonych
Analiza ponad 264 tys. ciąż z 20 lat nie wykazała, by stosowanie paracetamolu lub NLPZ, takich jak ibuprofen, we wczesnej ciąży zwiększało ryzyko wad wrodzonych w głównych układach narządów. Badanie nie potwierdziło też niezależnego związku paracetamolu z martwym urodzeniem, niską masą urodzeniową ani powikłaniami nerek czy serca u noworodka przy późniejszym stosowaniu. Autorzy podkreślają, że chodzi o krótkotrwałe użycie i nadal liczy się dawkowanie oraz czas przyjmowania.
bgu.ac.il
Wyższy poziom witaminy C wiązał się z lepszą strukturą mózgu u osób 64+
W badaniu przekrojowym 2044 Japończyków w wieku 64+ wyższe stężenie witaminy C w osoczu było powiązane z większą objętością istoty szarej i silniejszą łącznością sieci domyślnej mózgu, ważnej dla uwagi i pamięci autobiograficznej. Związek utrzymywał się po uwzględnieniu wieku, wykształcenia i aktywności fizycznej. To tylko korelacja, więc wynik nie dowodzi, że sama witamina C chroni mózg, ale wspiera hipotezę, że odpowiednia dieta może sprzyjać zdrowiu poznawczemu w starzeniu.
independent.co.uk
Systemy punktowe za nieobecności zwiększają chodzenie do pracy mimo choroby
Badanie opublikowane w Health Affairs, oparte na ankiecie ponad 3000 godzinowych pracowników sektora usług w USA z 63 dużych firm, wykazało silny związek między punktowymi systemami frekwencji a prezenteizmem. Narażenie na taki system wiązało się z wzrostem pracy podczas choroby o ok. 19–39 punktów procentowych, zależnie od liczby punktów i grożących konsekwencji. Autorzy wskazują, że takie zasady mogą osłabiać realne działanie płatnych zwolnień chorobowych.
eurekalert.org
Cztery dni skrajnych opadów mogły zabić 7% orangutanów Tapanuli
Nowe badanie szacuje, że cztery dni ekstremalnych deszczy i osuwisk po cyklonie Senyar w listopadzie 2025 zabiły ok. 58 orangutanów Tapanuli na północnej Sumatrze. To około 7% całej populacji tego krytycznie zagrożonego gatunku, liczącej mniej niż 800 osobników. Burza zniszczyła też część jedynego siedliska gatunku w ekosystemie Batang Toru. Autorzy ostrzegają, że coraz silniejsze zjawiska pogodowe mogą bezpośrednio przyspieszać wymieranie małych, izolowanych populacji.
bbc.com
Użytkownicy nielegalnego fentanylu przyjmują dawki daleko poza założeniami terapii uzależnień
Badanie kierowane przez UCLA wśród regularnych użytkowników nielegalnego fentanylu w Los Angeles oszacowało średnie dzienne użycie na poziomie odpowiadającym ok. 8900 mg doustnej morfiny. U części osób ekspozycja przekraczała 40 tys. MME dziennie. Tak wysoka tolerancja pomaga wyjaśnić, dlaczego standardowe schematy wprowadzania metadonu lub buprenorfiny często okazują się zbyt słabe. Wyniki sugerują, że obecne protokoły leczenia uzależnienia od opioidów mogą wymagać dostosowania do realiów fentanylu z ulicy.
eurekalert.org
4 minuty dziennie ćwiczeń oporowych poprawiły sprawność osób 65+
Naukowcy z Penn State pokazali, że 12-tygodniowy, domowy program FAST-2 poprawił siłę nóg i sprawność funkcjonalną u dorosłych 65+. Uczestnicy wykonywali ok. 4 minuty ćwiczeń dziennie, z czego około 60 sekund stanowiły ukierunkowane ćwiczenia dolnej części ciała. Po programie badani lepiej wstawali z krzesła, szybciej wykonywali ten ruch i dłużej utrzymywali równowagę na jednej nodze. To praktyczne korzyści związane z mniejszym ryzykiem upadków i większą samodzielnością.
psu.edu
Meta-analiza RCT: witamina D łagodziła objawy u osób z rozpoznaną depresją
Meta-analiza randomizowanych badań klinicznych u pacjentów z rozpoznaną depresją wykazała, że suplementacja witaminy D istotnie lepiej zmniejszała objawy niż placebo. Autorzy wskazują, że najlepiej wygląda ona jako leczenie uzupełniające, a wyższe dawki częściej wiązały się z większą poprawą. W pracy pojawia się też hipoteza mechanizmu przeciwzapalnego. To obiecujący wynik, ale badacze zaznaczają potrzebę dalszych, lepiej ujednoliconych prób, by ustalić optymalne dawkowanie i trwałość efektu.
frontiersin.org
Po urazie mózgu ryzyko zgonu z powodu raka mózgu było wyraźnie wyższe
Zespół Mass General Brigham podał, że osoby z przebytym urazowym uszkodzeniem mózgu były ok. 1,75 raza bardziej narażone na zgon z powodu raka mózgu niż populacja ogólna. Najwyższe ryzyko dotyczyło urazów po postrzałach, gdzie wzrost przekraczał 14 razy, oraz tzw. complicated mild TBI, niemal 4 razy. Przy umiarkowanych i ciężkich TBI trend też był podwyższony, ale bez istotności statystycznej. Wynik wskazuje na związek, nie dowodzi jednak, że sam uraz bezpośrednio wywołuje nowotwór.
massgeneralbrigham.org
Śluzowiec podejmuje „decyzje” dzięki mechanice przepływu, nie dzięki neuronom
Badanie Physarum polycephalum sugeruje, że organizm bez mózgu i układu nerwowego może integrować bodźce przez rytmiczne skurcze i wewnętrzne przepływy płynu. Te procesy mechaniczne pomagają mu wyczuwać otoczenie, reorganizować ciało i kierować ruch ku korzystnym warunkom. Autorzy pokazują więc, że zachowanie przypominające wybór nie musi wymagać neuronów. To ważne dla biologii podstawowej i projektowania prostych systemów zdecentralizowanych inspirowanych naturą.
sciencealert.com
Cechy „ciemnej triady” powiązano z odmienną budową konkretnych obszarów mózgu
Badanie obrazowe wykazało, że narcyzm, makiawelizm i psychopatia mają wspólne oraz odrębne powiązania ze strukturą mózgu. U mężczyzn z wyższymi wynikami tych cech obserwowano mniej istoty szarej m.in. w obszarach związanych z empatią, poznaniem społecznym i regulacją emocji. Makiawelizm wiązał się szczególnie z grzbietowo-boczną korą przedczołową, a narcyzm z przednim zakrętem obręczy, przyśrodkową korą oczodołowo-czołową, wyspą i zakrętem skroniowym górnym. To związek anatomiczny, nie prosty test osobowości.
psypost.org
Treść fantazji w codziennym życiu zależy od cech narcystycznych i schizoidalnych
Badanie 150 dorosłych metodą ecological momentary assessment rozróżniło fantazje wielkościowe i schizoidalne. Cechy narcystyczne były specyficznie związane z fantazjami o sukcesie, podziwie i władzy, a cechy schizoidalne z fantazjami o wycofaniu i izolacji. Negatywny nastrój zwiększał oba typy fantazjowania. Autorzy wnioskują, że fantazja nie jest jednym zjawiskiem i że jej treść kształtują zarówno trwałe cechy osobowości, jak i bieżący stan emocjonalny.
bps.org.uk
Autorzy ostrzegają, że generatywna AI może nasilać ryzyko samobójcze u młodzieży
Artykuł w Lancet Regional Health analizuje, jak narzędzia generatywnej AI mogą zwiększać ryzyko samobójcze u dzieci i nastolatków przez trzy mechanizmy: osłabienie poczucia przynależności, wzrost poczucia bycia ciężarem oraz obniżenie bariery przed samouszkodzeniem. Autorzy wskazują m.in. na chatboty-kompanionów, izolację i możliwość normalizowania treści o samookaleczeniu. To analiza koncepcyjna, nie badanie interwencyjne, ale postuluje pilne standardy bezpieczeństwa i regulacje dla kontaktu młodych osób z AI.
thelancet.com
Princeton użył AI do badania kondensatów biomolekularnych ważnych w raku i Alzheimerze
Zespół z Princeton opracował narzędzie oparte na AI do analizy obrazów komórkowych, które śledzi, jak leki zmieniają kształt i zachowanie kondensatów biomolekularnych. To drobne, kroplopodobne struktury wpływające na regulację genów i powiązane z chorobami takimi jak Alzheimer, ALS i nowotwory. Metoda ma łączyć zmiany wyglądu kondensatów z ich funkcją, co może pomóc odróżniać stan zdrowy od chorobowego i szybciej wskazywać związki zaburzające lub przywracające prawidłową organizację komórki.
engineering.princeton.edu
Esej: niejednoznaczność i fragmentaryczny styl w literaturze mogą działać jak krytyka społeczna
Autor eseju argumentuje, że w literaturze anglojęzycznej zabiegi formalne, takie jak niejednoznaczność, poszarpana składnia czy forma choreopoematu, nie są tylko ozdobą, ale sposobem wyrażania oporu wobec dominujących norm społecznych i politycznych. Na tej podstawie proponuje dydaktykę opartą na uważnym słuchaniu rytmu, ciszy i pęknięć tekstu. To tekst z humanistyki, a nie badanie eksperymentalne, ale wnosi konkretną tezę o tym, jak forma może nieść znaczenie społeczne.
doi.org
