Ponad 91% dorosłych z ADHD ukrywa objawy, co wiąże się z wyczerpaniem i gorszym zdrowiem psychicznym
Badanie Simon Fraser University pokazuje, że ponad 91% dorosłych z ADHD stosuje tzw. masking: udają skupienie, tłumią potrzebę wiercenia się, ćwiczą rozmowy lub przesadnie przygotowują się do spotkań. Ma to pomagać dopasować się do norm w pracy i relacjach, ale badani często zgłaszali wyczerpanie, większy lęk i depresję, poczucie nieautentyczności oraz zaburzenie tożsamości. Autorzy ostrzegają, że maskowanie może opóźniać rozpoznanie i wsparcie oraz nasilać stygmatyzację.
sfu.ca
Model pokazuje, jak strach i presja społeczna pchają USA do „nadmiernego uzbrojenia”
Badanie Dartmouth opublikowane w Science Advances modeluje mechanizm, w którym ludzie kupują broń nie tylko dla własnej korzyści, ale dlatego, że spodziewają się uzbrojenia innych. Gdy rośnie odsetek uzbrojonych osób, wzmacnia się lęk przed byciem jedyną osobą bez broni podczas konfliktu, co nakręca kolejne zakupy. Autorzy pokazują, że taki efekt sieciowy może przesunąć poziom posiadania broni daleko ponad społecznie optymalny i sugerują, że kampanie informacyjne oraz struktura sieci społecznych mogą ten efekt osłabiać.
home.dartmouth.edu
Big Tobacco miało pomóc zbudować rynek żywności ultraprzetworzonej w USA
Nowe analizy wskazują, że koncerny tytoniowe przejęły marki spożywcze i stosowały wobec żywności ultraprzetworzonej taktyki znane z papierosów: projektowanie produktów pod maksymalną atrakcyjność i powtarzalne spożycie oraz agresywny marketing, także do dzieci. Badacze łączą tę historię z dzisiejszą dominacją takich produktów w USA i z epidemią otyłości dziecięcej, cukrzycy typu 2 oraz stłuszczenia wątroby. To nie dowód pojedynczej przyczyny, ale mocny argument, że skład rynku żywności kształtowały konkretne strategie przemysłowe.
eurekalert.org
W centrum Drogi Mlecznej wykryto łagodny gorący wiatr od Sagittarius A*
Astronomowie znaleźli dowody, że supermasywna czarna dziura Sagittarius A* nie jest całkiem spokojna. Obserwacje ALMA pokazały stożkowatą lukę w zimnym gazie z tlenkiem węgla, a dane rentgenowskie wskazały gorący gaz w tym samym obszarze. Najlepsze wyjaśnienie to łagodny odpływ gorącej materii, który odpycha otaczający gaz. Według opisu zasięg strumienia to około 1 parsek, a kąt otwarcia około 45 stopni. To ma pomóc zrozumieć tzw. sprzężenie zwrotne czarnych dziur nawet w relatywnie cichych galaktykach.
sciencenews.org
Po ograniczeniu aborcji wolniej rośnie udział kobiet wśród kandydatek na medycynę
Analiza danych AAMC z 44 stanów i Waszyngtonu z lat 2018–2025 pokazuje, że po wyroku Dobbs udział kobiet wśród aplikujących do szkół medycznych rósł wolniej w stanach z restrykcyjną polityką aborcyjną. Różnica wyniosła około 0,58 punktu procentowego rocznie, co autorzy przeliczają na około 71 mniej kandydatek rocznie niż oczekiwano. Całkowita liczba studentek nie spadła istotnie, co sugeruje raczej przesuwanie aplikacji do stanów z silniejszą ochroną praw reprodukcyjnych niż odejście z medycyny.
eurekalert.org
Największy znany skorpion żył 415 mln lat temu i mógł mieć ponad 1 metr długości
Skamieniałości z Anglii i Walii, przez ponad 100 lat błędnie uznawane za szczątki wielkiego skorupiaka, zidentyfikowano na nowo jako Praearcturus gigas. Zwierzę miało żyć we wczesnym dewonie, osiągać ponad 1 metr długości, a same szczypce miały ponad 16 cm. Badacze wykorzystali nowoczesne analizy i porównania z lepiej zachowanymi okazami, by wykazać cechy typowe dla skorpionów. Odkrycie przesuwa w czasie pojawienie się gigantycznych stawonogów i sugeruje, że już wtedy mogły być drapieżnikami szczytowymi terenów zalewowych.
manchester.ac.uk
Wyższy poziom histaminy poprawiał uczenie epizodyczne i odtwarzanie pamięci w badaniu mechanistycznym
Praca opisana w Nature Communications sugeruje, że zwiększenie poziomu histaminy w mózgu może poprawiać uczenie epizodyczne i przypominanie informacji, zwłaszcza przy dużym obciążeniu poznawczym. Badacze użyli modeli zwierzęcych i analiz mechanistycznych, wskazując rolę konkretnych receptorów histaminowych. To ważne, bo histamina kojarzy się głównie z alergią, a tu pokazano jej wpływ na pamięć. Wyniki są jednak przedkliniczne, więc ewentualne zastosowania w psychiatrii lub terapii zaburzeń poznawczych wymagają dalszych badań u ludzi.
nature.com
Skrajnie przesadzone argumenty „za” mogą osłabiać poparcie dla kontrowersyjnego poglądu
Badanie opisane w The Journal of Social Psychology testowało tzw. paradoksalne myślenie: uczestnicy widzieli bardzo skrajne, wręcz absurdalne argumenty popierające kontrowersyjny temat. W eksperymentach dotyczących prostytucji taka ekspozycja obniżała późniejsze poparcie i zwiększała gotowość do poparcia ograniczeń. Autorzy uważają, że przesada uruchamia dystans i skłania do przemyślenia własnego stanowiska bez bezpośredniego ataku na przekonania. To ciekawy efekt psychologiczny, ale jego siła może zależeć od tematu i kontekstu społecznego.
psypost.org
Sprawność fizyczna wiąże się ze zdrowiem mózgu u młodych dorosłych, ale inaczej u kobiet i mężczyzn
Małe badanie studentów w Hiszpanii wykazało, że lepsza wydolność krążeniowo-oddechowa była związana z szybszym przetwarzaniem informacji oraz mniejszą objętością kory zakrętu obręczy. Sama objętość mózgu nie wyjaśniała jednak zależności między kondycją a wynikami poznawczymi. Pojawiły się też różnice między płciami: u mężczyzn elastyczność wiązała się z szybszym przetwarzaniem, a u kobiet siła z lepszą pamięcią wzrokową, zaś wydolność z lepszą pamięcią werbalną. To wyniki wstępne, ograniczone małą próbą.
psypost.org
Planowanie treningu z drugą osobą pomaga ćwiczyć więcej niż planowanie solo
Badanie cytowane przez British Psychological Society porównywało dni bez planu, z planem indywidualnym, z planem wspólnym oraz z obiema formami naraz. Najwięcej aktywności fizycznej notowano wtedy, gdy uczestnicy łączyli własny plan z ustaleniami z drugą osobą. Samo wspólne planowanie nie dawało wyraźnego wzrostu, a efekt dotyczył głównie zmian dzień do dnia, nie stałych różnic między ludźmi. W praktyce oznacza to, że umówienie treningu z kimś działa najlepiej, gdy równocześnie ustalisz własny konkretny plan.
bps.org.uk
Dłuższa ekspozycja na suszę wiązała się z gorszą pamięcią u prawie 7 tys. starszych osób w Meksyku
Badanie niemal 7 tys. osób w wieku 50+ sprawdzało, jak susza z lat 2010–2012 wpływała na funkcje poznawcze w czasie. Dłuższa ekspozycja, liczona jako łączna liczba miesięcy i najdłuższy ciągły okres suszy, była związana z gorszym uczeniem werbalnym i przypominaniem słów. Zależność nie znikała po uwzględnieniu odżywienia i zdrowia psychicznego, więc autorzy podejrzewają dodatkowe mechanizmy. To sugeruje, że susza może być niedocenianym czynnikiem ryzyka dla starzejącego się mózgu.
sciencedirect.com
Trzmiele potrafiły spontanicznie rozwiązać zadanie narzędziowe przypominające test „pudełko i banan”
Naukowcy z Finlandii pokazali, że trzmiele umiały połączyć dwa wcześniej poznane elementy zadania: wiedzę, że niebieski sztuczny kwiat daje nagrodę, oraz to, że kulkę da się przesuwać. Gdy kwiat zawieszono poza zasięgiem, wiele owadów bez treningu rozwiązania przetoczyło kulkę pod kwiat, wspięło się na nią i zdobyło cukier. Część robiła to już przy pierwszej ukierunkowanej próbie, nawet gdy cel był ukryty. Wynik sugeruje elastyczne, ukierunkowane na cel rozwiązywanie problemów, choć interpretacja „wglądu” nadal wymaga ostrożności.
arstechnica.com
Detektory antyneutrin mogłyby wykrywać potajemną produkcję plutonu w reaktorach fuzyjnych
Fizycy pokazali, że istniejące detektory antyneutrin można dostosować do monitorowania przyszłych reaktorów fuzyjnych pod kątem wytwarzania plutonu nadającego się do broni. Antyneutrina powstają razem z procesami prowadzącymi do produkcji plutonu, a sygnał ma być dość charakterystyczny, by odróżnić go od tła przy monitoringu na miejscu. To nie blokuje proliferacji samo w sobie, ale daje nienachalną metodę kontroli materiałów jądrowych, zanim energetyka fuzyjna stanie się szerzej stosowana.
nature.com
30 lat po odkryciu „niebieskiego” markera starzenia komórek naukowcy podkreślają: jeden wskaźnik nie wystarczy
Przegląd w Aging podsumowuje, jak zmieniło się rozumienie starzenia komórkowego od 1995 r., gdy upowszechnił się marker SA-β-gal barwiący komórki na niebiesko. Autorzy przypominają, że ten test nadal jest użyteczny, ale sam nie pozwala pewnie rozpoznać senescencji. Dziś badacze łączą kilka cech naraz: trwałe zatrzymanie cyklu komórkowego, wydzielanie SASP, zmiany lizosomów, chromatyny i mitochondriów. Przegląd wzmacnia pogląd, że komórki senescentne narastają z wiekiem i mają znaczenie dla biologii starzenia.
doi.org
Smartfon może mierzyć tętno „w tle” z krótkich nagrań twarzy podczas zwykłego używania
Badanie opisuje system deep learningu, który wykorzystuje kamerę przednią telefonu i krótkie filmy twarzy, np. przy odblokowaniu ekranu, do pasywnego pomiaru tętna i spoczynkowego tętna dziennego. Model trenowano i sprawdzano na ponad 400 tys. nagrań od setek uczestników w laboratorium i w codziennym życiu. Według autorów błąd dla tętna był poniżej 10%, a dla tętna spoczynkowego poniżej 5 uderzeń na minutę, także przy różnych odcieniach skóry. To może poszerzyć dostęp do monitorowania bez smartwatcha.
rdcu.be
